Madrigalejo

Madrigalejo is samen met Amalia nog de enige overgebleven grutto met een werkende zender van een lichting zendervogels die werden vernoemd naar plaatsen in Spanje en Portugal tussen 2013 en 2015.

Ze werd op 10-2-2015 in de Spaanse Extremadura gezenderd, samen met nog 11 andere vogels, in een samenwerkingsverband tussen de Rijksuniversiteit Groningen en de universiteit van Extremadura. Tegelijkertijd werden er ook 12 vrouwen gevangen en gezenderd in de monding van de Taag bij Lissabon, onder andere om de bewegingen tussen deze twee belangrijkste tussenstops in Iberia te kunnen volgen en de trekroutes in kaart te brengen

In het gebied, de Extremadura, wordt rijst geteeld en het bestaat uit 15.000 rijstvelden, waar grutto’s gebruik van maken op de voorjaarstrek naar Nederland vanuit Afrika als deze worden geploegd voordat de nieuwe rijst wordt ingezaaid. Hierbij peuzelen de grutto’s de oude rijstkorrels die achter gebleven zijn op. De zender staat 48 uur aan en moet vervolgens weer 10 uur opladen. Maar van Madrigalejo loopt de werking van de zender een beetje op zijn einde, dus de gegevens komen wat mondjesmaat binnen.

Wat deed Madrigalejo in al die jaren en wat vertelt ons haar verhaal?

In 2015 arriveerde ze op 18 maart nabij Kolhorn in Noord-Holland. Ik ontdekte haar half april in een tulpenveld, waar het jaar ervoor blijkbaar haar nest had gelegen of in de onmiddellijke nabijheid in een gebied dat overwegend bestaat uit grasland. In dit gebied zie je dat graslanden regelmatig worden gescheurd(omgezet) en afgewisseld wordt met bloembollen, aardappelen of koolsoorten. Vervolgens worden deze percelen vaak weer met Engels raaigras ingezaaid, meestal gelijk met het “opknappen van het land” zoals dit in agrarische termen wordt genoemd. Hierbij wordt het vooral landbouwkundig, via egalisatie en met een verbeterde (tussen)drainage meestal weer als grasland in gebruik wordt genomen, zodat je er daarna nog efficiënter melkveehouderij kunt bedrijven. Landbouwkundig gesproken een verbetering, maar voor grutto’s over het algemeen niet zo best. Omdat er beter wordt ontwaterd, het microreliëf verdwijnt en ingezaaid met de nieuwe grassoorten creëert men over het algemeen geen kruidenrijk grasland en is er minder plaats voor insecten voor kuikens. Grutto’s willen er best nog wel foerageren en broeden, maar voor opgroeiende kuikens is het veel minder geschikt. Dat jaar kreeg Madrigalejo geen kuikens vliegvlug omdat ze hoogstwaarschijnlijk in het gebied werd uitgemaaid (nest is nooit beschermd of gevonden), want half mei was er vrijwel nergens nog lang gras te bekennen. De zendergegevens wezen dat ook heel duidelijk uit. Eind mei stond ze al op een onder water gezet bollenlandje bij ’t Zand. Als ze jongen had gehad dan zou ze dat zeker nog niet doen. Ze overwintert dat jaar in Guinee-Bissau.

In 2016 trok ze via de Extremadura weer naar NH waar ze op 28 maart arriveerde nabij Kolhorn. In dat jaar leek het erop dat ze wel ergens een broedstek had, maar zeer waarschijnlijk werd het nest of gepredeerd of uitgemaaid, omdat ze weer in een gebied broedde waar niet aan vrijwillige weidevogelbescherming of agrarisch natuurbeheer werd gedaan. Wederom spoorde ik haar eind mei alweer op in een gebied bij ’t Zand, op een onder water gezet bollenland, te vroeg om broedresultaat (lees kuikens vliegvlug) te hebben. De zendergegevens lieten ook zien dat ze na 14 dagen op een vaste plek opeens grotere bewegingen ging maken. Dus er was wat iets misgegaan tijdens het broeden.

In 2017 bleef ze in Afrika, dat doen grutto’s wel eens als ze niet in goede conditie zijn, of wie weet was ze teleurgesteld na een paar mislukte broedseizoenen.

In 2018 trok ze wederom via de Extremadura in Spanje naar NH waar ze op 27 maart arriveerde bij Kolhorn. Ik zag haar vorig jaar op 17 april op het nest zitten op een grasland wat slecht ontwikkeld was. Maar het perceel waarop ze een nest had werd diezelfde dag nog bewerkt, weideslepen, waarschijnlijk zonder dat de agrariër het in de gaten had. Er zaten zeker ook nog 4 kieviten en 2 grutto’s en 2 scholeksters vrij open en bloot op het nest. Feitelijk toch niet te missen vogels…. Later nog hoop gehad dat ze een 2e broedpoging zou ondernemen, maar de zendergegevens wezen duidelijk uit dat ze er snel de brui aan gaf en het broedgebied snel verliet. Wederom ging ze naar een onder water gezet bollenlandje om op te vetten voor de terugreis naar Afrika, waar ze in december weer werd gesignaleerd in de rijstvelden van Guinee-Bissau.

Dit voorjaar was ze onderdeel van de prijsvraag van ons bij Landschap Noord-Holland en kon je voorspellen wanneer ze zou aankomen in haar broedgebied (met als prijs, de nieuwe Vogelatlas van Nederland van Sovon). Iedereen dacht dat met het extreem warme weer eind februari ze wel vroeg zou arriveren. Maar grutto’s zijn heel standvastig in de timing over het algemeen en ze doen ook dezelfde gebieden aan in de trektijd, zoals bijvoorbeeld Amalia. Ik was dit jaar als vrijwilliger voor het onderzoek van de RUG in de Spaanse Cota Doñana en in de Extremadura en hoopte haar daar te ontmoeten. Maar… dit jaar besloot Madrigalejo via de monding van de Taag te trekken. Bovendien had ze daarvoor al een lange tussenstop bij een riviertje langs de kust in Marokko; wellicht heeft ze last van zandstorm gehad in Sahara? Het blijft soms een gevaarlijke onderneming om die oversteek te doen. En in toenemende mate laten de grutto’s de Extremadura vanuit Afrika gezien rechts liggen en gaan ze via de monding van de Taag in Portugal. Ze arriveerde dit jaar op 27 maart om 11.55 uur nabij Kolhorn en vette onderweg een paar dagen op in een plasdras natuurgebied in Zuid-Holland in de Donksche Laagten.

Ze is wel op haar oude broedstek wezen kijken, maar nu verkast naar een reservaat van Staatsbosbeheer met hoog water; een goeie keuze vanuit de vogel geredeneerd. Want met dit super droge voorjaar zie je, net als vorig jaar, dat de vogels laten zien wat ze nodig hebben. En dat is op plekken waar de waterstand hoger is omdat je daar beter aan voedsel kan komen en de vegetatie opener en kruidenrijker is. Maar dat zou ook op het gewone boerenland gerealiseerd kunnen worden!

We zien door dit zenderonderzoek in de loop der jaren hoe moeilijk die vogels het hebben. En langjarig onderzoek doen is niet iets vanzelfsprekends; het is een constante zoektocht naar geld om de vinger aan de pols te kunnen houden en je inzichten te verhelderen. Terwijl die grutto ons vertelt, als ambassadeur, hoe het met de biodiversiteit op ons platteland is gesteld. Feitelijk is onze nationale vogel een soort vlaggenschip die laat zien waar de problemen liggen, maar ook een gevederde raadgever hoe we onze traditionele landbouw echt anders vorm moeten gaan geven. En om dit om te zetten in daden! Waarbij de overheid toch echt een belangrijke leidende en sturende rol zou moet pakken, anders blijven verschillende geledingen naar elkaar kijken en afwachten. Alle signalen van afname insecten, bodemdaling in veenweidegebieden, industriële landbouw en verdichting van ons landschap leiden tot een verdere afname van de populatie van onze nationale vogel, die oh zo afhankelijk is van boeren op een manier waardoor er wel voldoende jongen vliegvlug worden. Die beweging en signalen zijn er wel, maar er moet echt doorgepakt worden nu. En, een hoop grutto’s broeden nog steeds op het gewone boerenland en maar deels in reservaten… Grutto’s kunnen niet zonder boeren, maar andersom geld feitelijk hetzelfde! Als gewezen boerenzoon en opgegroeid met weidevogels, lijkt het me dat je als boer toch met veel minder plezier in je land rondloopt, werkt of rondrijdt zonder het geluid van de weidevogels. Daar moet toch een goede tussenweg in kunnen worden gevonden. Als boer leef je tenslotte van en met de natuur, en mag en hoor je daar feitelijk ook rekening mee te houden. Als de maatschappij, en dat zijn wij, ervoor zorgt dat die manier van boeren beloond wordt, want dat is wel een voorwaarde.

Zie ook: https://vroegevogels.bnnvara.nl/nieuws/madrigalejo-heeft-weer-een-nest

 

Leave a Reply